هیئت وزیران در جلسه مورخ ۸۵/۰۹/۰۵ بنا به پیشنهاد شماره ۹۲۲۵۲ مورخ ۸۵/۰۸/۰۶ نهاد ریاست جمهوری و به استناد تبصره (۱۳) قانون بودجه سال ۱۳۸۵ کل کشور تصویب نمود:
دستورالعمل واگذاری اتوبوس و بهرهبرداری از خطوط اتوبوسرانی شهری و حومه شهری به بخش غیر دولتی و دستورالعمل نحوه تأمین و واگذاری مینیبوس توسط وزارت کشور به بخش غیردولتی به انضمام دستورالعمل نحوه واگذاری اتوبوس از وزارت کشور به اتوبوسرانی شهرها و بهرهبرداری آن به شرح پیوست که تأیید شده به مهر دفتر هیئت دولت میباشند، تعیین میگردد.
پرویز داودی
معاون اول رئیس جمهور
فصل اول: تعاریف
ماده ۱- برخی عبارات که در این دستورالعمل به اختصار به کار میروند در ذیل تعریف شده است:
شورایعالی: شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور.
سازمان: سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور.
همتا: شورای هماهنگی ترافیک استان.
اتوبوسرانی: سازمانها و شرکتهای اتوبوسرانی شهری وحومهای با اساسنامه مصوب، زیرنظر شهرداری شهرها میباشد که مسئولیت هدایت، نظارت و کنترل ارائه خدمات حمل و نقل عمومی توسط ناوگان اتوبوسرانی در شهرها را برعهده دارند.
اتحادیه: اتحادیه اتوبوسرانیهای شهری کشور.
کمیتههای فنی: کمیتههای فنی در سازمان تشکیل شده و وظایف سهگانه الف) سفارشدهی، ب) تحویل و تحول و ج) نظارت و پایش عملیات بهرهبرداری را برعهده دارد، اعضای کمیتههای یادشده توسط رئیس سازمان منصوب میگردد.
کمیته فنی سفارش: اعضای کمیته فنی شامل5 نفر متخصص بخش حمل و نقل و اتوبوسرانی بوده و وظایف ذیل را بر عهده دارد:
الف) تدوین مشخصات فنی اتوبوسها و مینیبوسهای موردنیاز که توسط کمیته فنی عملیاتی ارائه میگردد.
ب) نظارت بر روند مناقصه و خرید و تحویل اتوبوس از کارخانجات طرف قرارداد.
کمیته فنی تحویل: اعضای کمیته فنی تحویل شامل5 نفر کارشناس ماشینآلات و موظف به انجام وظایف ذیل هستند:
الف) حضور در کارخانه سازنده ماشینآلات مورد قرارداد و تحویل گرفتن ماشینآلات بر اساس مشخصات فنی مندرج در قرارداد.
ب) تحویل دادن ماشینآلات به نمایندگان اتوبوسرانیهای سراسر کشور براساس لیست توزیع ابلاغی وزارت کشور.
ج) انتقال نظرات دریافتی از کمیته فنی عملیاتی در خصوص عملکرد و نقاط ضعف ماشینآلات به کارخانجات سازنده و نظارت بر اصلاح عیوب مزبور.
کمیته فنی عملیاتی: اعضای کمیته در وزارت کشور حداقل ۵ نفر کارشناس مجرب ماشینآلات با شرح وظایف ذیل هستند:
الف) بررسی و اعلام مشخصات فنی ماشینآلات موردنیاز به کمیته فنی سفارشها براساس آخرین استانداردهای متناسب با شرایط کشور و فنآوری روز.
ب) ارائه گزارش در خصوص نقاط ضعف ماشینآلات به کمیته فنی تحویل، به منظور اصلاح و برطرف نمودن معایب.
ج) مراجعه به اتوبوسرانیها به منظور بررسی عملکرد آنها در خصوص موارد ذیل و گزارش آن به سازمان:
1ـ نحوه سرویس و نگهداری اتوبوسها.
2ـ نحوه بهرهبرداری و کارکرد اتوبوسها.
3ـ بازدید از اتوبوسهای متوقف و تحت تعمیر و بررسی علت توقف یا تعمیر.
4ـ نحوه اجرای طرح مراقبت وضعیت (CM)
بخش غیردولتی: اشخاص حقوقی یا حقیقی میباشد که براساس آییننامه مربوط زیر نظر اتوبوسرانی نسبت به ارائه خدمات حمل و نقل مسافر در شهرها و حومه آنها اقدام مینمایند.
تبصره ـ در هر یک از استانداریها یک نفر کارشناس مجرب در ماشینآلات به عنوان نماینده شورای همتا مسئول طرح بهرهبرداری و نگهداری بهینه سامانه اتوبوسرانی تعیین میگردد.
فصل دوم: کلیات
ماده ۲- خرید اتوبوس موردنیاز اتوبوسرانی توسط سازمان و براساس مشخصات فنی ارائه شده توسط کمیته فنی عملیاتی صورت میپذیرد.
تبصره 1ـ کمیته فنی عملیاتی تعیین مشخصات فنی اتوبوسها، و کمیته فنی تحویل نظارت بر روند تحویل آنها از کارخانه به لحاظ انطباق اتوبوسهای تحویلی با مشخصات فنی ابلاغی را برعهده دارند.
تبصره 2ـ بمنظور فراهم نمودن امکان پشتیبانی اتوبوسرانیها از لحاظ آموزش فنی و نیز تأمین قطعات و لوازم یدکی، سازمان موظف است در قراردادهای منعقده با کارخانجات خودروساز از محل ۱% سهم آموزش پیشبینی در قراردادها نسبت به موارد ذیل اقدام نماید:
الف) آموزش کارکنان فنی، معاونان و مدیران اتوبوسرانیها با حضور اساتید مجرب داخلی و خارجی.
ب) تشکیل بانک قطعات و لوازم یدکی پرمصرف اتوبوسها.
ماده ۳- تعیین نوع خودرو موردنیاز اتوبوسرانیها اعم از دیزلی یا گازطبیعیسوز، اتوبوس، مدیبوس و مینیبوس، برحسب وضعیت شهرها و نحوه توزیع آن توسط وزارت کشور با همکاری اتحادیه تهیه و اعلام میگردد.
تبصره ـ توزیع اتوبوس گازطبیعی سوز براساس ماده62 قانون برنامه چهارم توسعه در8 شهر دارای هوای آلوده صورت میپذیرد. چنانچه در سایر شهرها امکان بهرهبرداری از جایگاههای سوخت (CNG) برای اتوبوسها فراهم گردد، اتوبوس گاز طبیعیسوز به آنها نیز تحویل خواهد گردید.
ماده ۴- وزارت کشور ناظر برعملکرد اتوبوسرانیها بوده و اتوبوسرانیها موظفند ضمن رعایت کلیه آییننامهها، بخشنامهها و دستورالعملهای مرتبط ابلاغی وزارت کشور، گزارش6 ماهه از عملکرد اتوبوسرانی در بخشهای مختلف اعم از تحویل اتوبوس، برنامهریزی، بهرهبرداری، تعمیر و نگهداری و عملکرد بخش غیردولتی تهیه و به وزارت کشور ارائه نمایند.
ماده ۵- بخش غیردولتی که براساس آییننامه مربوطه تحت نظارت اتوبوسرانی، نسبت به ارائه خدمات حمل و نقل عمومی مسافر در شهرها اقدام مینماید، مشمول کلیه ضوابط و خدمات مندرج در این آییننامه برای ناوگان میگردد.
تبصره ـ سازندگان اتوبوس موظفند تحت نظر وزارت کشور حداقل به تعداد دو برابر تعداد اتوبوس خریداری شده توسط وزارت کشور، رانندگان و سرویسکاران مربوطه معرفی شده را آموزش دهند و در صورت موفقیت آموزشدیدگان، گواهی آموزش و تایید صلاحیت رانندگی با اتوبوس موردنظر را صادر نمایند و این موضوع جزو لاینفک قرارداد است. کمیته فنی تحویل، برروند آموزش و تحویل اتوبوس به رانندگان آموزش دیده موردنظر نظارت کرده و تخلفها را به سازمان گزارش خواهد نمود. بدیهی است اتوبوسرانی فقط توسط افراد آموزش دیده و دارای صلاحیت مذکور، میتوانند اتوبوس را تحویل بگیرد.
فصل سوم: تأمین اتوبوس اتوبوسرانیهای کشور
ماده ۶- سازمان براساس اعتبارات تخصیصی در بودجه سنواتی کل کشور برای توسعه ناوگان اتوبوسرانی شهرها موظف به خرید و تخصیص اتوبوس برای اتوبوسرانیها میباشد.
تبصره 1ـ اتوبوسرانیها موظف به رعایت ضوابط و مقررات ابلاغی وزارت کشور در ارائه خدمات حمل و نقل عمومی مسافر به شهروندان توسط ناوگان ملکی و خصوصی اتوبوسرانیها میباشند.
تبصره 2ـ اتوبوسرانیها برای تحویل اتوبوسهای واگذاری موظف به پرداخت سهم شهرداری از قیمت اتوبوس که براساس تصویبنامه مربوطه به وزارت کشور ابلاغ میشود، میباشد. (میزان آن درسال1385 براساس مصوبه مربوطه ۱۷/۵% قیمت اتوبوس تعیین گردیده است) که در وجه سازمان پرداخت میگردد.
تبصره 3ـ اتوبوسرانیها موظف به بهرهبرداری حداقل به مدت10 سال از اتوبوسهای تخصیص یافته به آنها میباشد. وضعیت بهرهبرداری از اتوبوسها پس از10سال استفاده از آنها منوط به تائید امکان بهرهبرداری از اتوبوسهای یادشده توسط کمیته فنی عملیاتی میباشد.
تبصره 4ـ از رده خارج نمودن اتوبوسهای فرسوده منوط به تایید عدم امکان بهرهبرداری از اتوبوسهای یادشده توسط کمیته فنی عملیاتی و رعایت ضوابط و دستورالعملهای از رده خارج نمودن اتوبوسهای فرسوده میباشد.
ماده ۷- در صورت تایید عدم امکان بهرهبرداری از اتوبوس بدلیل فرسوده بودن (ملکی و خصوصی) به ازای هر سه دستگاه اتوبوس فرسوده که از رده خارج میگردد یک دستگاه اتوبوس نو توسط سازمان بدون اخذ وجه جایگزین میگردد.
تبصره ـ از رده خارج نمودن اتوسوس فرسوده منوط به ارائه گواهی اسقاط توسط راهنمایی و رانندگی شهر ذیربط میباشد.
فصل چهارم: بهرهبرداری اتوبوس توسط اتوبوسرانی ها
ماده ۸- مسئوولیت ارائه خدمات حمل و نقل عمومی به شهروندان توسط کلیه ناوگان اتوبوسرانی (خصوصی و ملکی) برعهده اتوبوسرانیها میباشد و سازمانهای اتوبوسرانی موظفند ضمن تامین امکان بهرهبرداری ناوگان ملکی اتوبوسرانی، نظارت بر بهرهبرداری از ناوگان خصوصی را نیز برعهده داشته باشند.
تبصره 1ـ با توجه به ضرورت اصلاح ساختار سامانههای حمل و نقل عمومی توسط شهرداریها با همکاری شورای اسلامی شهرها، اتوبوسرانیها موظفند ضمن اجرا و رعایت تمهیدات ابلاغی وزارت کشور، نسبت به کاهش هزینهها ی جاری اتوبوسرانیها، اصلاح نحوه قیمتگذاری خدمات حمل و نقل عمومی توسط اتوبوس براساس دستورالعمل ابلاغی وزارت کشور و اخذ مصوبه شورای اسلامی شهرها اقدام نمایند.
تبصره 2ـ با توجه به بالا بودن هزینه بیمه شخص ثالث اتوبوس برای اتوبوسرانیها، سازمان ضمن تامین اعتبار مربوطه میبایست نسبت به تاسیس صندوق بیمه ناوگان حمل و نقل عمومی مسافر و یا پوشش بیمه لحظهای نسبت به فراهم نمودن شرایط و تسهیل امکان بیمه شخص ثالث ناوگان حمل و نقل عمومی اقدام نماید. همچنین پیگیری لازم برای کاهش نرخ بیمه تامین اجتماعی از ۳۴% به ۱۲% مطابق سایر شغلهای خدماتی انجام دهد.
تبصره 3ـ سازمان موظف است همه امور مربوط به اعتبارات جاری و عمرانی اتوبوسرانیها را تا حصول نتیجه نهایی و واریز وجه به حساب اتوبوسرانی در سازمان مدیریت و برنامهریزی و وزارت اموراقتصاد و دارایی را پیگیری نماید.
ماده ۹- شهرداری شهرهای دارای سامانه اتوبوسرانی موظفند ضمن اجرای تمهیدات پیشبینی در آییننامه اجرایـی جز «۱» بند (ب) تبصـره ۱۳ قانون بودجه سال ۱۳۸۵ کل کشور نسبت به انجام اقدامات ذیل با هماهنگی وزارت کشور و براساس شرح خدمات مصوب شورایعالی و حتیالامکان توسط مشاورین و پیمانکاران ذیصلاح و یا مهندسین عضو سازمان نظام مهندسی ساختمان (دارای تخصص ترافیک)، انجام دهند و سازمان موظف به نظارت برحسن اجرای آن میباشد:
1ـ سازماندهی مناسب در ساختار نیروی انسانی در جهت کاهش هزینهها ی جاری و افزایش بهرهوری.
2ـ سازماندهی مناسب در ساختار تجهیزات و ناوگان اتوبوسرانی.
3ـ برآوردن انتظارات مسافران و افزایش مطلوبیت استفاده از ناوگان حمل و نقل عمومی از نظر کمی و کیفی از قبیل:
بهبود شرایط داخلی و ظاهری ناوگان، بهبود نظم برنامه زمانی حرکت آنها، کاهش تاخیر و کاهش مدت زمان انتظار در ایستگاه با تنظیم بهینه سرفاصله زمانی، کاهش زمان دسترسی به ایستگاه اتوبوس از طریق دوچرخهسواری با ایجاد توقفگاه دوچرخه در ایستگاه و دوچرخه بر در جلو و اتوبوس برای حمل و نقل ترکیبی، افزایش سرعت متوسط جابجایی با اتوبوس، استفاده از اتوبوس کمارتفاع یا قابل استفاده معلولان و سایر روشهای نوین یا بهینه بهرهبرداری و در نتیجه افزایش حداقل20% تعداد مسافران با مدیریت مناسب.
4ـ نصب ایستگاه و سرپناه مناسب و تابلوی استاندارد با اطلاعات لازم در ایستگاه و انتقال ایستگاه به پهلوگاه معابر.
5ـ مدیریت تعمیرگاهی و کاهش میزان خرابی دستگاهها با کنترلهای منظم دورهای.
6ـ نصب تجهیزات رفاهی داخل اتوبوسها نظیر کولر، رادیو، تلویزیون و بلندگو و سامانه نمایشگر و اعلام صوتی ایستگاه و مسیر و رفع معایب رفاهی.
7ـ فراهم نمودن شرایط لازم برای اجرای طرح مراقبت وضعیت ماشینآلات از طریق آنالیز روغن (CM).
8ـ تعیین و تشکیل تیم فنی به منظور بازرسی و کنترل سرویس و نگهداری و تعمیر اتوبوسها و چگونگی اجرای طرح CM.
9ـ تأمین فضای سرپوشیده به عنوان انبار فنی قطعات و رعایت شرایط کامل انبارداری.
10ـ مطالعه و طراحی پارکسوارهای با ظرفیت ۳ تا ۱۰ مسیر اتوبوسرانی با خدمات و امکانات جانبی.
11ـ ایجاد ایستگاه کنار توقفگاههای طبقاتی و سرویس منظم در مسیرهای عبوری از پارک سوارها و توقفگاههای عمومی.
12ـ مطالعه، طراحی و احداث تعمیرگاه و توقفگاه استاندارد اتوبوس شهری با ظرفیت حداقل ۳۰۰ دستگاه با امکانات جانبی و تجهیزات کارگاهی لازم بویژه جهت استفاده بخش غیردولتی.
13ـ مطالعه امکان سنجی و اخذ مجوز تاسیس آموزشکده یا ایجاد رشته تحصیلی در هنرستان فنی یا کار و دانش به منظور جذب و تربیت نیروی انسانی موردنیاز اتوبوسرانی در مرکز استان.
14ـ خرید، نصب و بهرهبرداری از سامانه کارت بلیت.
15ـ تجهیز ایستگاههای اتوبوس به سامانه نمایشگر و اعلام صوتی ایستگاه و مسیر اتوبوس.
16ـ مطالعه، طراحی و راهاندازی تعمیرگاه مخصوص اتوبوسهای گازسوز در شهرهای دارای گاز شهری.
17ـ مجهز نمودن تعمیرگاه مرکزی اتوبوسرانی به ابزار و تجهیزات پیشرفته تعمیرگاهی برحسب نوع اتوبوس بویژه کامیونت برای تعمیرگاه سیار و امداد.
ماده ۱۰- وزارت کشور موظف است تمهیدات لازم برای عملیاتی نمودن نتایج مطالعات جامع، ساماندهی حمل و نقل و ترافیک شهری و سایر مطالعات موردی برای سامانه اتوبوسرانی را با همکاری شهرداریها فراهم نماید.
تبصره 1ـ شورایعالی موظف است حداکثر ۲ ماه پس از ابلاغ این دستورالعمل شاخصهای ارزیابی کمی و کیفی اتوبوسرانیها تهیه و ابلاغ نماید.
تبصره 2ـ سازمان موظف است از طریق پایش شاخصهای ابلاغی برای اتوبوسرانیها، گزارشهای ۳ ماهه به وزارت کشـور و ۶ ماهه به سازمان مدیریت و برنامهریزی کشـور ارسال نماید.
ماده ۱۱- ارزیابی مدیران اتوبوسرانی براساس عملکرد آنها و کارایی اتوبوسرانیها براساس این دستورالعمل و بهرهوری اتوبوسرانی، توسط سازمان با اعزام کارشناسان متخصص و به صورت سرزده با اعطای امتیازات مثبت و منفی و حمایتهای لازم انجام خواهد شد.
فصل پنجم: تعمیر و نگهداری اتوبوس توسط اتوبوسرانیها
ماده ۱۲- به منظور استفاده بهینه از امکانات موجود، اتوبوسرانیها موظفند شرایطی فراهم نمایند تا تعمیر و نگهداری اتوبوسها به گونهای صورت گیرد تا امکان بهرهبرداری کامل از کل ناوگان اتوبوسرانی در شهرها در طول دوران بهرهبرداری ممکن باشد.
تبصره 1ـ سازمان باید در قراردادهای منعقده با کارخانجات طرف قرارداد برای تامین اتوبوس موردنیاز اتوبوسرانیها، شرایطی فراهم نماید تا کارخانجات طرف قرارداد، در طول حداقل ۲ سال دوران ضمانت و 15سال خدمات پس از فروش، تامین قطعـات و لوازم یدکی مورد نیاز را تعهد نماید.
تبصره 2ـ وزارت کشور موظف است سالانه اعتبار یارانه بلیت اتوبوسرانیها و خرید لوازم و قطعات یدکی اتوبوسرانیها در بودجه سنواتی پیشنهاد و پس از تخصیص بین اتوبوسرانیها توزیع نماید.
ماده ۱۳- باید تدابیر لازم به نحوی اتخاذ شود که برای هر شهر با توجه به شرایط اقلیمی، نشیب و فراز، شرایط تعمیر و نگهداری، با در نظرگرفتن قدرت و سرعت و امکانات جانبی لازم برای اتوبوسها، از تنوع در واگذاری اتوبوس جلوگیری گردد تا از مشکلات تامین قطعات و تعمیر و نگهداری و انبارداری مضاعف پیشگیری شود.
